Na 13 lutego zapowiedziana jest w polskich kinach premiera filmu „Walkiria”, w którym główną rolę gra Tom Cruise, ale w księgarniach już pojawiły się dwie książki podejmujące ten sam temat, co film: „Operacja Walkiria. Dramat 20 lipca” Tobiasa Kniebe (W.A.B.) i „Walkiria. Historia zamachu na Hitlera” Iana Kershawa (Rebis).

Przypomnijmy: „Walkiria” to kryptonim tajnej operacji przeprowadzonej przez grupę oficerów niemieckich, którzy chcieli zabić Hitlera, przejąć władzę i rozpocząć rokowania z zachodnimi aliantami. Na czele zamachowców stał arystokrata, pułkownik Claus von Stauffenberg, który 20 lipca 1944 roku w Wilczym Szańcu podłożył ładunek wybuchowy w pokoju, gdzie Hitler odbywał naradę. Bomba eksplodowała, Hitler jednak przeżył, odniósł tylko niegroźne obrażenia. Stauffenberg zdążył uciec z Wilczego Szańca, ale nie na wiele to się zdało. Operacja „Walkiria” skończyła się fiaskiem, większość spiskowców została zgładzona, zmuszona do samobójstwa lub wysłana do obozów koncentracyjnych, nie oszczędzono także ich rodzin.

Książka niemieckiego dziennikarza Tobiasa Kniebe ma charakter reportażu historycznego: wykorzystuje dokumenty, ale oparta jest też na rozmowach, które autor przeprowadził m.in. z dziećmi Stauffenberga. To szczegółowa opowieść, w której poznajemy życie prywatne spiskowców i ich rodzin, dowiadujemy się o wcześniejszych próbach zamachu na Hitlera, które się nie powiodły (raz ładunek nie eksplodował, raz Hitler wyszedł wcześniej z miejsca, gdzie miał zginąć), przede wszystkim jednak dostajemy szczegółowy opis wydarzeń z 20 lipca. Sympatia Kniebe jest oczywiście po stronie spiskowców, co na szczęście nie przesłania mu faktu, że Stauffenberg i inni przywódcy spisku ponoszą odpowiedzialność za zbrodnie popełnione przez hitlerowców w pierwszej fazie wojny. Dopiero później zaczęli dostrzegać ogrom zła wyrządzonego przez Hitlera, nie mówiąc o tym, że panicznie lękali się bolszewizmu, co skłoniło ich do zorganizowania zamachu.

Ian Kershaw jest angielskim historykiem, autorem wysoko ocenianej dwutomowej biografii Adolfa Hitlera, „Hybris” i „Nemezis”. Właśnie jeden z rozdziałów „Nemezis” stanowi opisową część książki „Walkiria” uzupełnioną o trzynaście dokumentów, w tym relację spiskowca Fabiana von Schlabrendorffa (jeden z niewielu ocalałych), raport SS na temat spisku i fragmentów stenogramów z parodii procesów współuczestników zamachu. Książka Kershawa przedstawia dość dokładny opis wydarzeń, ale skierowana jest do tych, którzy przed pójściem do kina chcą w miarę szybko zapoznać się z przebiegiem akcji „Walkiria”.           

GK