Nowa biografia genialnego pisarza

William Shakespeare, w Polsce nazywany Szekspirem, uznawany jest za najgenialniejszego pisarza w dziejach ludzkości, lecz paradoksalnie ciągle wiemy o nim niewiele. Na sto procent pewna jest tylko data jego śmierci (23 kwietnia 1616 r.), wszystko inne, łącznie z autorstwem dramatów, było lub jest poddawane w wątpliwość.

Inspiracja z niczego

Właśnie dlatego, że znamy tak mało faktów, postać słynnego dramaturga i poety fascynuje badaczy, tak samo jak czytelników i widzów fascynują jego dzieła. Konia z rzędem temu, kto zliczy wszystkie inscenizacje i wydania książkowe jego sztuk w świecie, łatwiej już podać liczbę pełnometrażowych ekranizacji, a było ich ponad 400, licząc z kinem azjatyckim czy afrykańskim. Do Szekspira chętnie sięgają filmowcy z Hollywood, czasami wykorzystując tylko fabułę, a czasami przenosząc na ekran całe sztuki z rymowanymi dialogami. Życiorys (czy raczej jego brak) pisarza także jest inspirujący, że wystarczy wspomnieć nagrodzonego Oscarem „Zakochanego Szekspira”.Wróćmy jednak do historyków literatury poszukujących śladów z życia genialnego pisarza. Biografii Szekspira także nie sposób policzyć, co roku pojawia się kilkanaście, nie wszystkie zresztą są godne uwagi. Jednak wydana nakładem W.A.B. praca amerykańskiego profesora z Uniwersytetu Harvarda Stephena Greenblatta „Shakespeare. Stwarzanie świata” (przekład Barbary Kopeć-Umiastowskiej) należy do tych, po które warto sięgnąć. Greenblatt zastosował oryginalną metodę badawczą: żeby poznać nowe fakty z życia bohatera swojej monografii, sięgnął po Szekspirowskie tragedie, komedie i kroniki i skonfrontował je z wszelkimi dostępnymi źródłami, w których pojawiły się zapiski o dramaturgu, jego rodzinie, znajomych, ale też o ważniejszych wydarzeniach tamtej epoki.

Aktor jak ulicznica

A przełom XVI i XVII wieku był czasem dramatycznym w Anglii, która pod panowaniem królowej Elżbiety zerwała z katolicyzmem i w okrutny sposób tępiła tych, którzy propagowali zakazaną religię – egzekucje łączono z potwornymi torturami. Trudne to były także czasy dla aktorów (a przecież Szekspir był jednym z nich, grał m.in. w słynnym Globe Theatre), których status społeczny był niewiele wyższy niż ulicznic, zaś teatry przez anglikańskich ortodoksów traktowane były jako przybytki rozpusty. Zarazem spektakle teatralne były, obok publicznych egzekucji, jedyną rozrywką nie tylko dla gawiedzi, również królowej, a za sprawą wspaniałych sztuk Szekspira stały się rozrywką na najwyższym poziomie, co doceniono dopiero po latach. Ale jak pisze Greenblatt, Szekspir został aktorem nie dla wątpliwej w tamtym czasie sławy, lecz po to, by mieć okazję poczuć się lepiej urodzony, tworząc i grając postaci szlachciców. Nawiasem mówiąc, autor „Hamleta” nie dbał o książkowe wydania swych utworów, które pisał z myślą o scenie. Z książki Greenblatta możemy się również dowiedzieć, dlaczego w swoich dramatach Szekspir prawie wcale nie pisze o miłości małżeńskiej, skąd tak dobrze znał się na różnych rodzajach skór oraz wełnie, jaki wpływ mieli na niego katoliccy nauczyciele i czy rzeczywiście był homoseksualistą, jak chcą niektórzy. Naturalnie, większość wniosków płynących z pracy amerykańskiego profesora to hipotezy, lecz jakże intrygujące, a przy tym przekonujące. Biografia Szekspira pióra Stephena Grenblatta jest zarazem barwnym opisem jego epoki i trzeba przyznać, że czyta się to znakomicie.

Grzegorz Kozera

Najważniejsze sztuki Szekspira

• „Komedia omyłek” (1591)
• „Ryszard III” (1590-1593)
• „Poskromienie złośnicy” (1594)
• „Sen nocy letniej” (1595)
• „Romeo i Julia” (1595)
• „Henryk VIII” (1596-1598)
• „Wieczór Trzech Króli” (1600)
• „Hamlet” (1600)
• „Wszystko dobre, co się dobrze kończy”„Otello” (1605)
• „Król Lear” (1605)
• „Makbet” (1606)
• „Burza” (1611)

Cytaty z Szekspira

Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś.

Być albo nie być. Oto jest pytanie!

Źle się dzieje w państwie duńskim.

Reszta jest milczeniem.

Konia! Konia! Królestwo za konia!

Życie jest to opowieść idioty, pełna wrzasku i wściekłości, nic nie znacząca.

Czymże jest nazwa? To, co nazywam różą, pod inną nazwą równie by pachniało.

Świat jest teatrem, aktorami ludzie, którzy kolejno wchodzą i znikają.

Choć to szaleństwo, jest w nim przecie metoda.