„Lapidarium VI” Ryszarda Kapuścińskiego

Mistrz literackiego reportażu i wspaniały człowiek Ryszard Kapuściński zmarł w styczniu tego roku. W maju do księgarni trafiło jego Lapidarium VI – chyba ostatnia książka przygotowana przez autora, a jeszcze nieznana czytelnikom. Niestety, teraz pozostaną nam już tylko wznowienia książek tego najpopularniejszego w świecie polskiego pisarza współczesnego.

Pierwsza część „Lapidarium”, również nakładem wydawnictwa „Czytelnik”, ukazała się w 1990 roku. Skąd taki tytuł? Kapuściński sam to wyjaśnia w pierwszym tomie: Lapidarium to miejsce (skwer w mieście, dziedziniec w zamku, patio w muzeum), gdzie składa się znalezione kamienie, szczątki rzeźb i fragmenty budowli – a to odłamek tułowia albo ręki, a to kawałek gzymsu czy kolumny, słowem, rzeczy będąc częścią nie istniejącej (już, jeszcze, nigdy) całości i z którymi nie wiadomo, co robić. Może pozostaną jako świadectwo czasu przeszłego, jako ślad prób, jako znaki? Od tej pory Ryszard Kapuściński gdziekolwiek był, a przecież podróżował bardzo często, zapisywał swoje refleksje, spostrzeżenia, cytaty z lektur. Nie były to jednak zwykłe zapiski czy notatki, należałoby je raczej nazwać miniesejami, minifelietonami, aforyzmami, nawet poezją. To ostatnie nie dziwi, Kapuściński debiutował przecież jako poeta, a będąc już uznanym pisarzem nie przestał być poetą, jeszcze rok przed śmiercią opublikował tomik wierszy. Oczywiście w swoich Lapidariach autor jest też reporterem, politologiem, myślicielem, a przede wszystkim humanistą cierpliwie objaśniającym nam skomplikowany i często niepojęty współczesny świat.

W ostatnim, szóstym tomie „Lapidarium” znalazły się teksty pisane już w XXI wieku, gdy autor odbył podróże m.in. do Stanów Zjednoczonych i Włoch. Mamy więc tu zapisy dotyczące wydarzeń z 11 września 2001 roku oraz śmierci Papieża, ale też wydarzeń mniejszej rangi, choć z różnych powodów ważnych nie tylko dla autora. Ryszard Kapuściński miał ten niezwykły dar, że nawet z pozoru błahych sytuacji potrafił wyłowić głębszy sens.

Oto garść myśli zawartych w Lapidarium VI: Internet to początki świata, w którym literatura znajdzie się w rękach amatorów. Każdy bowiem będzie mógł pisać i prezentować swoją twórczość. Albo: Społeczeństwo w stanie kryzysu jest idealnym środowiskiem dla sfrustrowanych psychopatów. Albo: Cechy naszej cywilizacji? Kruchość i niepamięć. Albo: Nieustannie spada taka lawina danych, że czasami myślimy: szczęśliwi ci, którzy nie wiedzą.

O Ryszardzie Kapuścińskim i jego twórczości napisano – zwłaszcza w ostatnich miesiącach – bardzo wiele. Przypomniano jego biedne dzieciństwo w Pińsku i wojenną tułaczkę, co potem wpłynęło na jego utożsamianie się z ludźmi biednym, szczególnie z krajów Trzeciego Świata, pisano o jego pierwszych reportażach z Nowej Huty, o jego reporterskich wyprawach do krajów afrykańskich i południowoamerykańskich oraz państw byłego ZSRR, o chorobach i niebezpiecznych sytuacjach, jakich doświadczył w czasie tych podróży, wreszcie o uznaniu, jakim cieszył się nie tylko wśród czytelników na całym świecie, ale także wśród największych pisarzy, jak Marquez, Rushdie, Updike, Sontang, Cootzie. Napisano więc dużo, ale na pewno nie wszystko i jeszcze nieraz będzie do tej niezwykłego i szlachetnego twórcy. Czytelnikom zaś zostały książki, które mimo upływu czasu wciąż są aktualne i można się z nich uczyć świata. Niestety, nowych już nie będzie. Tym bardziej warto wsłuchać się w to, co {{post id=”ryszard-kapuscinski-bibliografia” text=”Ryszard Kapuściński”}} pisał w Lapidarium VI.

Grzegorz Kozera

Czym jest Lapidarium?

Lapidarium jest tekstem pisanym spontanicznie od przypadku do przypadku – jest to rodzaj pisania spontanicznego. Lapidaria stanowią taki odrębny nurt, nie powiązany innymi moimi książkami. Jest to rodzaj zapisu stanu, zapisu wrażeń i refleksji. Czasami to jest jakiś cytat, czasami fragment rozmowy, czyichś wypowiedzi. To jest luźny zbiór w formie bardzo różnych rzeczy, bo takie, jak powiadam, jest nasze myślenie – bardzo różnorodne, bardzo nieskładne, często bardzo niepowiązane. I to jest technika i forma Lapidarium.
Ryszard Kapuściński

Ważniejsze książki

• Busz po polsku (1962)
• Kirgiz schodzi z konia (1968)
• Chrystus z karabinem na ramieniu (1975)
• Wojna futbolowa (1978)
• Cesarz (1978)
• Szachinszach (1982)
• Lapidarium (1990)
• Imperium (1993)
• Heban (1998)
• Podróże z Herodotem (2004)
• Lapidarium VI (2007)