Laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2010 został peruwiański pisarz i dziennikarz, Mario Vargas Llosa, autor m.in. powieści „Rozmowa w Katedrze”. Poinformował o tym w Sztokholmie Peter Englund sekretarz Szwedzkiej Akademii, która co roku przyznaje tę najbardziej prestiżową na świecie nagrodę literacką.

W uzasadnieniu jurorzy napisali, że peruwiański pisarz został nagrodzony za  „kartografię struktur władzy i zgryźliwe obrazy indywidualnego oporu, buntu i porażki”.  

Vargas Llosa od dawna był wymieniany wśród kandydatów do literackiego Nobla. Salon w swoich  typowaniach również uzględniach jego nazwisko, a decyzja Akademii Szwedzkiej bardzo nas ucieszyła, Llosie Nobel już dawno się należał. Być może zostałby nagrodzony wcześniej, ale w 1990 r. kandydował w wyborach na prezydenta Peru jako przedstawiciel partii liberalnej. W pierwszej turze wygrał z Alberto Fujimori, w drugiej – przegrał. Szwedzcy akademicy nie chcąc, by ich podejrzewano o sympatie polityczne (a i tak są o nie często posądzani) odsunęli w czasie decyzję o uhonorowaniu Llosy.

Mario Vargas Llosa urodził sie 28 marca 1936 roku w peruwiańskim mieście Arequipie. Jego debiutancka powieść „Miasto i psy” z 1963 r. jest wstrząsającą opowieścią o szkole wojskowej, do której Llosa został posłany jako czternastolatek. Za tę książkę autor został nagrodzony Hiszpańską Nagrodą Krytyków.

Zdaniem wielu krytyków, naważniejszą powieścią Vargasa Llosy jest „Rozmowa w Katedrze” z 1969 roku, określana jako powieść totalna.  Książka jest historią ludzi żyjących w Peru, w latach 50., w czasie dyktatury wojskowej, której przywódcą był generał Manuel Apolinario Odría. Akcja rozgrywa się na kilku płaszczyznach ujawniających kulisy i mechanizmy władzy dyktatora jak i jej wpływ na życie zwykłych ludzi. W popularnym barze o znaczącej nazwie „Katedra” spotykają się Santiago Zavala, który wyrwał się spod władzy lojalnego wobec rządu ojca, Ambrosio – człowiek ze społecznych nizin, znajomy Cayo Bemudeza bliskiego współpracownika prezydenta. Według autora, żadna inna powieść nie przysporzyła mu tak wiele trudu, a gdyby musiał uratować coś z pożaru, to wyniósłby właśnie tę książkę.

W Polsce  twórczość peruwiańskiego pisarza jest bardzo dobrze znana, ukazały się m.in. powieści „Rozmowa w Katedrze”, „Miasto i psy”, „Ciotka Julia i skryba”, „Lituma w Andach”,„Wojna końca świata”, „Gawędziarz”, „Pantaleon i wizytantki”, „Święto Kozła”. Niektóre jego utwory, jak autobiograficzna „Ciotka Julia i skryba”, były przenoszone na ekran filmowy. Ostatnio najwięcej książek Llosy wydaje u nas krakowski Znak, publikował je także poznański Rebis.  

Mario Vargas Llosa jest laureatem licznych prestiżowych nagród, otrzymał m.in. Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Romulo Gallegosa, Prince of Asturias Prize, Peruvian National Prize i Nagrodę Cervantesa. 

Dyplom i nagrodę Nobla – w wysokości 1,5 mln dolarów – laureat tradycyjnie odbierze w grudniu w Sztokholmie z rąk króla Szwecji Karola Gustawa XVI.

Fot. Manuel González Olaechea y Franco