Świat według Johna Irvinga

Mydlane opery tylko dla dorosłych – tak o swoich powieściach mówi amerykański pisarz i scenarzysta John Irving. Jego książki nazywane też są czarnymi komediami. Jednak bez względu na to, jak je nazwiemy, jedno jest pewne – są czytane przez miliony ludzi na całym świecie.

John Irving naprawdę nazywa się John Wallace Blunt Jr. i urodził się 2 marca 1942 roku w Exter w stanie New Hempshire. Kiedy miał dwa lata, jego rodzice rozwiedli się. O swoim biologicznym ojcu nic nie wiedział. Matka w ogóle nie chciała z Johnem na ten temat rozmawiać, tym bardziej że cztery lata później wyszła za Colina Irvinga, wykładowcę akademickiego, do którego chłopiec bardzo się przywiązał. Swojego biologicznego ojca nigdy nie poznał, choć bardzo chciał; dopiero kilka lat temu dowiedział się, że ojciec już nie żyje, a on sam ma przyrodnie rodzeństwo, dwóch braci i siostrę.

 Ojciec, Wiedeń i zapasy

Jako młody chłopak John wyjechał z matką i ojczymem do Wiednia. Tutaj chodził do szkoły, a potem studiował historię sztuki i filozofię. Debiutował po powrocie do Stanów Zjednoczonych. Miał 26 lat, gdy ukazała się jego debiutancka powieść „Uwolnić niedźwiedzie”. Obok literatury drugą pasją Irvinga stały się zapasy, które uprawiał zawodowo.

Wprawdzie w każdej powieści pojawiają inni bohaterowie (przynajmniej z nazwiska), powtarzają się za to motywy i wątki, które pisarz często czerpie z własnej biografii. Akcja utworów rozgrywa się więc zwykle w stanie New Hempshire i Wiedniu (również w Indiach), bohaterowie tracą bliskie osoby albo poszukują swoich ojców, niektórzy z nich uprawiają zapasy, mają też kontakty seksualne ze starszymi od siebie kobietami. Ten ostatni wątek także jest autobiograficzny. Irving jako jedenastolatek był molestowany przez dwudziestokilkuletnią opiekunkę. Jaki to miało skutek, zdał sobie sprawę, gdy nieco dorósł. Wtedy zauważył, że bardziej od koleżanek podobają mu się ich matki. O molestowaniu pisze w swojej ostatniej jak dotychczas powieści „Zanim Cię znajdę”, a także w „Regulaminie tłoczni win”, gdzie dodatkowo porusza problem aborcji.

„Uwolnić niedźwiedzie”, powieść, której akcją rozgrywa się w powojennym Wiedniu, oraz dwa następne utwory „Metoda wodna” (1972) i „Małżeństwo wagi półśredniej” (1974) nie spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem czytelników. Sławę przyniósł mu natomiast „Świat według Garpa” (1978), cztery lata później sfilmowany przez George’a Roya Hilla, z Robinem Williamsem i Glenn Close w rolach głównych. Nie jest to jedyna powieść Irvinga przeniesiona na ekran. Na podstawie „Regulaminu tłoczni win” powstał film „Wbrew regułom” w reżyserii Lasse Hallströma, z udziałem Tobeya Maguire’a, Charlize Theron i Michaela Caine’a, a sam Irving za scenariusz otrzymał Oscara. Do kin trafił również film „Hotel New Hempsire” Tony’ego Richardsona, tragikomiczna opowieść o zwariowanej rodzinie z Nowej Anglii. „Drzwi w podłodze” Toda Williamsa to z kolei adaptacja „Jednorocznej wdowy” Irvinga. Powieścią „Modlitwą za Owena” był z kolei inspirowany film „Simon Birch”.

 Proza jak zwierciadło

Ta ostatnia powieść, obok „Świata według Garpa”, cieszy się największą popularnością wśród czytelników. Zresztą, która jego książka nie ma swoich fanów? W soczystej prozie Irvinga, wypełnionej nieposkromioną fantazją i niesamowitymi postaciami oraz czarnym humorem, ludzie na całym świecie odnajdują siebie i własne problemy. To sprawia, że ciągle chcą czytać Irvinga.

Polscy czytelnicy mają to szczęście, że mogli poznać wszystkie powieści amerykańskiego pisarza plus zbiór opowiadań „Ratować Prośka” i pamiętnik „Moje filmowe perypetie”. W ubiegłym roku niektórzy z nich mieli również okazję spotkać pisarza osobiście, John Irving przyjechał bowiem do Polski (po raz pierwszy) promować „Zanim Cię znajdę”. Teraz wielbiciele twórczości Irvinga z niecierpliwością oczekują na jego najnowszą powieść, nad którą autor dopiero pracuje. Ma to być opowieść o ojcu i synu, którzy muszą uciekać z Nowej Anglii, z powodu tego, co się wydarzyło w czasie spływu drewna w latach pięćdziesiątych.

GK